Crynodeb o Uwchgynhadledd Bioeconomi Cymru, WRAP Cymru 2018

Carl Nichols and Tina Schmieder-Gaite in front of a WRAP pull-up banner

Ar y 18fed o Hydref 2018, daeth WRAP Cymru ag amrywiaeth o bobl ynghyd o amrywiol fudiadau sy’n gweithio ym mioeconomi Cymru. Y nod oedd cyflwyno peth o’r ymchwil y mae WRAP wedi’i gynnal i bennu ffurf, graddfa a chwmpas bioeconomi presennol Cymru ac i drafod a chytuno’r ffyrdd gorau o gyflymu ei dwf a chyflawni busnes, swyddi a chynhyrchiant newydd.

Cymerodd y mynychwyr ran mewn trafodaethau gweithdy a gofynnwyd iddynt fynegi eu gweledigaeth ar gyfer bioeconomi Cymru a pha fesurau sydd angen eu rhoi ar waith, yn eu tyb nhw, i alluogi’r sector i weithio’n dda ac i ffynnu. Isod mae crynodeb o’r prif bwyntiau a gasglodd WRAP Cymru o’r trafodaethau a gynhaliwyd.

Cytunwyd y bydd bioeconomi llwyddiannus yng Nghymru yn:

  1. Adnabyddus: Bydd bioeconomi llwyddiannus yng Nghymru yn adnabyddus yn genedlaethol, ac yn derbyn cefnogaeth genedlaethol (h.y. Llywodraeth Cymru) a bydd yn cael ei weld fel canolfan fywiog o arbenigedd a mentergarwch sy’n gweithio law yn llaw â chlystyrau bioeconomaidd eraill yn Swydd Efrog ac yn yr Alban.
  2. Cyflawni yn erbyn gofynion polisi: Bydd meddylfryd polisi cydlynus yn bodoli, a fydd yn cydnabod y gall y bioeconomi gyflawni yn erbyn amcanion polisi Cymru ar gyfer gwastraff ac adnoddau, llesiant cenedlaethau’r dyfodol, materion economaidd, swyddi a sgiliau.
  3. Manteisio i’r eithaf ar adnoddau Cymru: Bydd gennym ddealltwriaeth llawer gwell o lifau adnoddau yng Nghymru a bydd gwastraff yn cael ei werthuso ar y lefel uchaf bosibl o’r hierarchaeth. Bydd bod yn ddiwastraff yn realiti i bob busnes, yn hytrach na dyhead. Bydd gwastraff bwyd a ffrydiau gwastraff eraill wedi’u lleihau i’r eithaf ac fe’u defnyddir wedyn i gynhyrchu nwyddau newydd (neu ynni), gan greu mwy o gynhyrchiant a busnesau newydd. 
  4. Gweithredu mewn marchnadoedd real: Bydd marchnad ac isadeiledd gweithredol a bywiog ar gyfer gweithgaredd bio-gysylltiedig yng Nghymru. Bydd manteisio i’r eithaf ar ddefnyddioldeb/natur ailddefnyddiadwy bioadnoddau yn cael ei ystyried yn synnwyr cyffredin, ac yn weithgaredd cyffredin ymysg busnesau a defnyddwyr.
  5. Defnyddio gwir gydweithredu a chyfathrebu: Bydd cryfder creiddiol busnesau bach yng Nghymru yn cael ei harneisio i greu clystyrau cydweithredol, a’r rheiny wedi’u cysylltu’n dda â rhagoriaeth wyddonol, ffrydiau cyllid a chadwyni cyflenwi. Bydd mecanweithiau cyfathrebu yn glir, gydag aliniad rhwng llywodraeth, diwydiant a’r byd academaidd; dathlir llwyddiant, a bydd effaith y bioeconomi yn fesuradwy ac adroddir arno.
  6. Gweithredu’n dda yn y dirwedd reoleiddiol sydd ohoni: Bydd rheoleiddion yn alluogwyr clir, sy’n cefnogi twf bioeconomi Cymru ac yn herio cynhyrchu gwastraff. Bydd sgyrsiau rhwng rheoleiddion a’r rhai a reoleiddir yn cael eu cynnal yn gynnar yn natblygiad busnes newydd, a bydd amgylchedd Cymru yn cael ei warchod a’i wella gan ddatblygiad y bioeconomi.

Beth y mae angen i ni ei wneud i gyrraedd yno?

  1. Adrodd, mesur a mapio effaith polisi: Mae’n amlwg y gall y bioeconomi gyfrannu at nodau mwy nag un o feysydd polisi Llywodraeth Cymru ac y bydd yn cyflawni yn erbyn nifer o nodau polisi ar gyfer rhai meysydd. Rhaid inni sicrhau bod y rhai sy’n rhan o ddatblygu bioeconomi Cymru yn mabwysiadu set gyffredin o ddulliau adrodd, fel bod modd i fwy nag un tîm polisi eu defnyddio.
  2. Adrodd, mesur a mapio adnoddau: Mae adnodd mapio bioeconomi WRAP Cymru yn fan cychwyn a dylid ei ddefnyddio a’i ddatblygu ymhellach i sicrhau ei fod yn ateb ei ddiben ar gyfer nifer o wahanol ddefnyddwyr. Bydd datblygiad bioeconomi Cymru yn dibynnu ar wybodaeth gywir am adnoddau yng Nghymru, a bydd yr adnodd hwn o gymorth gyda hynny. 
  3. Datblygu cadwyni cyflenwi: O wybod lle caiff adnoddau eu defnyddio ar raddfa fawr, lle caiff adnoddau eu cynhyrchu fel gwastraff, a lle mae angen adnoddau er mwyn creu busnesau newydd, yna dichon y gellir cysylltu gweithredwyr unigol yn y gadwyn gyflenwi â’i gilydd. Yn yr un modd, lle’r ydym wedi ariannu datblygiad ar lefel parodrwydd technoleg cynnar (early technology readiness/TRL) trwy ymchwil, dylai fod yn bosibl gyrru cyfran o brosiectau addawol trwy’r lefelau datblygiad ac o bosibl ymlaen at eu masnacheiddio.
  4. Datblygu a defnyddio cynllun cyfathrebu clir: Mae’r dirwedd bioeconomi sydd ohoni yn le prysur gyda nifer o wahanol fudiadau yn gweithredu mewn gwahanol leoedd. Yn ogystal â hynny, nid bioeconomi yw’r gyrrwr pennaf ar gyfer gwaith rhai o’r sefydliadau hyn. Mae angen datblygu cynllun cyfathrebu clir a ellir ei boblogi gan yr holl sefydliadau sy’n gweithio yn y maes. Mae WRAP Cymru wedi dechrau creu cylchlythyr i lenwi’r bwlch presennol; fodd bynnag, mae angen am feddylfryd cyfathrebu soffistigedig y tu hwnt i hyn i sicrhau bod amryfal ffrydiau’r gwaith yn anfon neges gref ac yn dwyn budd sy’n werth mwy na’r rhannau unigol. 
  5. Datblygu cytundeb bioeconomi: Tynnu pawb sy’n gweithio ym mioeconomi Cymru ynghyd. Cytuno strategaeth ar gyfer llwyddo, sefydlu targedau unigryw, datblygu metrigau cyffredin a sefydlu amserlen ar gyfer cyflawni. O gael ei wneud yn dda, gallai cytundeb ddod â gweithredwyr bioeconomi unigol ynghyd, a hynny’n galluogi cydnabyddiaeth o’u llwyddiannau unigol, sydd weithiau’n anodd eu gweld. Dylai hefyd hwyluso trafodaeth llawer ehangach sy’n dangos manteision economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol bioeconomi Cymru yn ei gyfanrwydd.

Bydd WRAP Cymru yn parhau i ddatblygu ei waith ar y bioeconomi yn y misoedd nesaf, yn gweithio gyda’r rhai a fynychodd yr uwchgynhadledd i gychwyn rhoi’r pethau angenrheidiol ar waith i yrru bioeconomi Cymru ymlaen. Bydd y cylchgrawn a grybwyllwyd eisoes, Bioeconomi Cymru, hefyd yn cael ei lansio i gyfleu’r gwaith parhaus y mae WRAP Cymru ac eraill yn ei wneud. 

Os oes gennych unrhyw ymholiadau ynglŷn â gwaith WRAP Cymru ar fioeconomi Cymru, mae croeso ichi anfon ebost at addingvalue@wrap.org.uk.