Crynodeb o Uwchgynhadledd Bioeconomi Cymru, WRAP Cymru 2018

Carl Nichols and Tina Schmieder-Gaite in front of a WRAP pull-up banner

Ar y 18fed o Hydref 2018, daeth WRAP Cymru ag amrywiaeth o bobl ynghyd o amrywiol fudiadau sy’n gweithio ym mioeconomi Cymru. Y nod oedd cyflwyno peth o’r ymchwil y mae WRAP wedi’i gynnal i bennu ffurf, graddfa a chwmpas bioeconomi presennol Cymru ac i drafod a chytuno’r ffyrdd gorau o gyflymu ei dwf a chyflawni busnes, swyddi a chynhyrchiant newydd.

Cymerodd y mynychwyr ran mewn trafodaethau gweithdy a gofynnwyd iddynt fynegi eu gweledigaeth ar gyfer bioeconomi Cymru a pha fesurau sydd angen eu rhoi ar waith, yn eu tyb nhw, i alluogi’r sector i weithio’n dda ac i ffynnu. Isod mae crynodeb o’r prif bwyntiau a gasglodd WRAP Cymru o’r trafodaethau a gynhaliwyd.

Cytunwyd y bydd bioeconomi llwyddiannus yng Nghymru yn:

  1. Adnabyddus: Bydd bioeconomi llwyddiannus yng Nghymru yn adnabyddus yn genedlaethol, ac yn derbyn cefnogaeth genedlaethol (h.y. Llywodraeth Cymru) a bydd yn cael ei weld fel canolfan fywiog o arbenigedd a mentergarwch sy’n gweithio law yn llaw â chlystyrau bioeconomaidd eraill yn Swydd Efrog ac yn yr Alban.
  2. Cyflawni yn erbyn gofynion polisi: Bydd meddylfryd polisi cydlynus yn bodoli, a fydd yn cydnabod y gall y bioeconomi gyflawni yn erbyn amcanion polisi Cymru ar gyfer gwastraff ac adnoddau, llesiant cenedlaethau’r dyfodol, materion economaidd, swyddi a sgiliau.
  3. Manteisio i’r eithaf ar adnoddau Cymru: Bydd gennym ddealltwriaeth llawer gwell o lifau adnoddau yng Nghymru a bydd gwastraff yn cael ei werthuso ar y lefel uchaf bosibl o’r hierarchaeth. Bydd bod yn ddiwastraff yn realiti i bob busnes, yn hytrach na dyhead. Bydd gwastraff bwyd a ffrydiau gwastraff eraill wedi’u lleihau i’r eithaf ac fe’u defnyddir wedyn i gynhyrchu nwyddau newydd (neu ynni), gan greu mwy o gynhyrchiant a busnesau newydd. 
  4. Gweithredu mewn marchnadoedd real: Bydd marchnad ac isadeiledd gweithredol a bywiog ar gyfer gweithgaredd bio-gysylltiedig yng Nghymru. Bydd manteisio i’r eithaf ar ddefnyddioldeb/natur ailddefnyddiadwy bioadnoddau yn cael ei ystyried yn synnwyr cyffredin, ac yn weithgaredd cyffredin ymysg busnesau a defnyddwyr.
  5. Defnyddio gwir gydweithredu a chyfathrebu: Bydd cryfder creiddiol busnesau bach yng Nghymru yn cael ei harneisio i greu clystyrau cydweithredol, a’r rheiny wedi’u cysylltu’n dda â rhagoriaeth wyddonol, ffrydiau cyllid a chadwyni cyflenwi. Bydd mecanweithiau cyfathrebu yn glir, gydag aliniad rhwng llywodraeth, diwydiant a’r byd academaidd; dathlir llwyddiant, a bydd effaith y bioeconomi yn fesuradwy ac adroddir arno.
  6. Gweithredu’n dda yn y dirwedd reoleiddiol sydd ohoni: Bydd rheoleiddion yn alluogwyr clir, sy’n cefnogi twf bioeconomi Cymru ac yn herio cynhyrchu gwastraff. Bydd sgyrsiau rhwng rheoleiddion a’r rhai a reoleiddir yn cael eu cynnal yn gynnar yn natblygiad busnes newydd, a bydd amgylchedd Cymru yn cael ei warchod a’i wella gan ddatblygiad y bioeconomi.

Beth y mae angen i ni ei wneud i gyrraedd yno?

  1. Adrodd, mesur a mapio effaith polisi: Mae’n amlwg y gall y bioeconomi gyfrannu at nodau mwy nag un o feysydd polisi Llywodraeth Cymru ac y bydd yn cyflawni yn erbyn nifer o nodau polisi ar gyfer rhai meysydd. Rhaid inni sicrhau bod y rhai sy’n rhan o ddatblygu bioeconomi Cymru yn mabwysiadu set gyffredin o ddulliau adrodd, fel bod modd i fwy nag un tîm polisi eu defnyddio.
  2. Adrodd, mesur a mapio adnoddau: Mae adnodd mapio bioeconomi WRAP Cymru yn fan cychwyn a dylid ei ddefnyddio a’i ddatblygu ymhellach i sicrhau ei fod yn ateb ei ddiben ar gyfer nifer o wahanol ddefnyddwyr. Bydd datblygiad bioeconomi Cymru yn dibynnu ar wybodaeth gywir am adnoddau yng Nghymru, a bydd yr adnodd hwn o gymorth gyda hynny. 
  3. Datblygu cadwyni cyflenwi: O wybod lle caiff adnoddau eu defnyddio ar raddfa fawr, lle caiff adnoddau eu cynhyrchu fel gwastraff, a lle mae angen adnoddau er mwyn creu busnesau newydd, yna dichon y gellir cysylltu gweithredwyr unigol yn y gadwyn gyflenwi â’i gilydd. Yn yr un modd, lle’r ydym wedi ariannu datblygiad ar lefel parodrwydd technoleg cynnar (early technology readiness/TRL) trwy ymchwil, dylai fod yn bosibl gyrru cyfran o brosiectau addawol trwy’r lefelau datblygiad ac o bosibl ymlaen at eu masnacheiddio.
  4. Datblygu a defnyddio cynllun cyfathrebu clir: Mae’r dirwedd bioeconomi sydd ohoni yn le prysur gyda nifer o wahanol fudiadau yn gweithredu mewn gwahanol leoedd. Yn ogystal â hynny, nid bioeconomi yw’r gyrrwr pennaf ar gyfer gwaith rhai o’r sefydliadau hyn. Mae angen datblygu cynllun cyfathrebu clir a ellir ei boblogi gan yr holl sefydliadau sy’n gweithio yn y maes. Mae WRAP Cymru wedi dechrau creu cylchlythyr i lenwi’r bwlch presennol; fodd bynnag, mae angen am feddylfryd cyfathrebu soffistigedig y tu hwnt i hyn i sicrhau bod amryfal ffrydiau’r gwaith yn anfon neges gref ac yn dwyn budd sy’n werth mwy na’r rhannau unigol. 
  5. Datblygu cytundeb bioeconomi: Tynnu pawb sy’n gweithio ym mioeconomi Cymru ynghyd. Cytuno strategaeth ar gyfer llwyddo, sefydlu targedau unigryw, datblygu metrigau cyffredin a sefydlu amserlen ar gyfer cyflawni. O gael ei wneud yn dda, gallai cytundeb ddod â gweithredwyr bioeconomi unigol ynghyd, a hynny’n galluogi cydnabyddiaeth o’u llwyddiannau unigol, sydd weithiau’n anodd eu gweld. Dylai hefyd hwyluso trafodaeth llawer ehangach sy’n dangos manteision economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol bioeconomi Cymru yn ei gyfanrwydd.