Cymharu Opsiynau Pecynnu Llaeth ar gyfer Ysgolion Cynradd Sir Fynwy

18th June 2020

Bu WRAP Cymru’n gweithio gyda Chyngor Sir Fynwy i adolygu’r dewis roedden nhw wedi’i wneud i newid o boteli llaeth plastig untro i boteli llaeth gwydr ailddefnyddiadwy.

Ffeithiau Allweddol
Roedd newid o boteli llaeth plastig untro i boteli llaeth gwydr ailddefnyddiadwy yn gwneud i ffwrdd â gwastraff plastig ac yn lleihau gwastraff llaeth;
Roedd gwastraffu llai o laeth yn golygu archebu llai o laeth, a arweiniodd at arbedion cost o 39% i’r awdurdod lleol;
Amcangyfrifir fod y newid hefyd wedi arwain at leihau allyriadau tŷ gwydr gan 25%.

Crynodeb

Mae effeithiau amgylcheddol yn gynyddol bwysig wrth gaffael gwasanaethau llaeth mewn ysgolion a rhaid eu hystyried ynghyd â chost y contract a meini prawf caffael eraill.

Bu WRAP Cymru’n gweithio gyda Chyngor Sir Fynwy i adolygu’r dewis roedden nhw wedi’i wneud i newid o boteli llaeth plastig untro i boteli llaeth gwydr ailddefnyddiadwy.  

Fel rhan o’r adolygiad, archwiliwyd opsiwn arall hefyd – system pergal, sy’n cadw symiau mawr o laeth mewn cynhwysydd sy’n ffitio mewn oergell gyflenwi.

Datblygwyd model i amcangyfrif yr effeithiau cost a charbon a oedd yn gysylltiedig â phob un o’r tri math o gynhwysyddion llaeth. Dangosodd y canfyddiadau fod poteli llaeth gwydr a’r system pergal ill dau’n cynnig lleihad mewn allyriadau carbon a chostau is yn gyffredinol.

Cefndir

Adolygodd WRAP Cymru’r ddarpariaeth bresennol o laeth i ddisgyblion ysgolion cynradd Sir Fynwy, lle caiff llaeth ei gyflenwi gan laethdy lleol mewn poteli gwydr ailddefnyddiadwy. Wedi iddo gael ei ddanfon i’r ysgolion, mae’r staff yn arllwys y llaeth yn ôl y galw i ficeri polycarbonad, a chaiff y rhain eu golchi a’u hailddefnyddio wedyn. Caiff poteli llaeth gwydr gwag eu dychwelyd i’r un llaethdy lleol, ac yno cânt eu golchi a’u hailddefnyddio droeon. 

Cyn hyn, roedd pob disgybl yn cael potel blastig unigol a gwelltyn, nad oedd modd eu hailddefnyddio ac nad oedd yn caniatáu rheoli dognau i leihau gwastraff llaeth.

Opsiwn arall yw system pergal, sy’n storio llaeth mewn cynhwysydd sy’n ffitio mewn oergell gyflenwi. Caiff y llaeth ei ddanfon mewn carton mawr wedi’i wneud o haen gardfwrdd allanol a chroen plastig mewnol, a chaiff ei arllwys i ficeri ailddefnyddiadwy.

Gwerthuso a Chanfyddiadau

Datblygwyd model i amcangyfrif allyriadau carbon a chostau llawn pob un o’r opsiynau ar gyfer cynhwysyddion a systemau danfon llaeth. 

Modelwyd pwysau’r deunyddiau, pellteroedd cludiant a defnydd ynni ar gyfer cynhyrchu, cludiant, golchi a diwedd oes. Cymhwyswyd ffactorau trosi nwyon tŷ gwydr Llywodraeth y DU i’r amrywion modelu hyn i amcangyfrif yr allyriadau carbon fesul system. 

Cyfrifwyd costau’r llaeth, danfon, nwyddau traul (biceri a gwellt), golchi biceri, amser staff yr ysgol a rheoli gwastraff.

Amcangyfrifwyd ôl-troed carbon pob opsiwn. Canfuwyd fod gan boteli llaeth gwydr a’r system pergal ôl-troed carbon llai na photeli llaeth plastig o ran eu cynhyrchu, eu hailgylchu a’u gwaredu.

Milltiroedd Llaeth

Gwelwyd fod ‘milltiroedd llaeth’ yn gallu troi’r fantol wrth bennu’r opsiwn mwyaf cynaliadwy. Dangosodd y canfyddiadau fod allyriadau carbon trafnidiaeth yn gymharol isel gan fod y cyflenwr o fewn 20 milltir i’r ysgol. Fodd bynnag, pe bai’r pellteroedd ar gyfer cyflenwi system poteli gwydr yn cynyddu o 60 i 135 o filltiroedd, er enghraifft, yna ni fyddai’n fwy carbon-effeithlon o’i gymharu â photeli plastig untro. Canfu awdurdod lleol arall yng Nghymru – Cyngor Sir Penfro - mai contract llaeth poteli gwydr ailddefnyddiadwy a oedd yn creu’r allyriadau carbon mwyaf o blith pob un o’r opsiynau, gan y buasai’n rhaid i’r cyflenwr gludo’r poteli 250 o filltiroedd i’w golchi a’u hail-lenwi.

Gwastraff a Sbwriel

Hefyd yn perthyn i’r amrywiol fathau o boteli llaeth mae goblygiadau gwastraff ac effaith garbon ganlyniadol. 

Mae poteli llaeth gwydr ailddefnyddiadwy a phergalau yn cynhyrchu llai o sgil-gynhyrchion, ac mae poteli gwydr yn cymharu’n arbennig o ffafriol yn erbyn blaenoriaethau’r Hierarchaeth Wastraff: lleihau, ailddefnyddio, ailgylchu.

O ran sbwriel, canfuwyd mai poteli plastig untro yw’r rhai mwyaf tebygol o gael eu taflu fel sbwriel os caiff llaeth ei yfed y tu allan i’r ystafell ddosbarth.

Casgliadau

Amlygodd yr adolygiad y cymhlethdodau sydd ynghlwm â dewis opsiwn sy’n diwallu gofynion y cleient, cost a’r amgylchedd.

Gyda chynifer o ffactorau i’w hystyried, nid oes un ateb sy’n gweddu i bawb. Fodd bynnag, canfuwyd fod eu penderfyniad i newid o boteli plastig i rai gwydr ar gyfer cyflenwi llaeth i ddisgyblion ysgolion cynradd yn benderfyniad manteisiol yn economaidd ac yn amgylcheddol i Gyngor Sir Fynwy. Cyflawnwyd y manteision canlynol:

  • gwnaed i ffwrdd â gwastraff plastig; 
  • gwastreffir llai o laeth oherwydd y gallu i reoli dognau; 
  • mae angen archebu 23% yn llai o laeth, sy’n lleihau costau’r contract gan 39%; a
  • roedd lleihad sylweddol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr, gostyngiad o 25% yn ôl amcangyfrif.