Astudiaeth Achos Caffael Cynaliadwy: Cyflawni nodau llesiant trwy brosesau caffael

10th September 2018

Mewn partneriaeth â WRAP Cymru, aeth y GCC i’r afael â phroses o reoli’r effeithiau cynaliadwyedd sy’n gysylltiedig â fframwaith gwasanaethau bwyd newydd, a dangos eu hymroddiad i gyflawni’r nodau Llesiant.

Ffeithiau Allweddol
Mae’r sector cyhoeddus yng Nghymru yn gwario amcangyfrif o £74m y flwyddyn ar wasanaethau bwyd a diod
Fel arfer, mae pob tunnell o wastraff bwyd yn costio £2,800 i fusnes ar gyfartaledd
Mae lleihau effeithiau gwastraff bwyd yn flaenoriaeth allweddol yn Strategaeth Tuag at Ddyfodol Diwastraff a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol

Crynodeb

Yn 2017, dechreuodd y Gwasanaeth Caffael Cyhoeddus (GCC) ailwampio ei fframwaith gwasanaethau bwyd a diod cenedlaethol sy’n golygu bod cyflenwi gwasanaethau bwyd a diod ar gael i dros saith deg o sefydliadau’r sector cyhoeddus ledled Cymru. Wedi’i ysgogi gan yr ymrwymiadau a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Strategaeth Tuag at Ddyfodol Diwastraff Llywodraeth Cymru, mae’r GCC wedi gweithio mewn partneriaeth â WRAP i wreiddio gofynion cynaliadwyedd yn y fanyleb tendro a’r broses o werthuso a rheoli contractau. Mae’r astudiaeth achos hon yn dangos sut y bydd y strategaeth gaffael hon a ystyriwyd yn drylwyr gan y GCC yn gwella cynaliadwyedd y gwasanaethau bwyd a diod a ddefnyddir gan y sector cyhoeddus yng Nghymru.

Cyd-destun

Mae’r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol (GCC) yn cydnabod fod ganddo rôl bwysig mewn rheoli’r effeithiau cynaliadwyedd sydd ynghlwm â chyflenwad ei wasanaethau, a thrwy wariant ar nwyddau a gwasanaethau.

Mewn partneriaeth â WRAP Cymru, aeth y GCC i’r afael â phroses o reoli’r effeithiau cynaliadwyedd sy’n gysylltiedig â fframwaith gwasanaethau bwyd newydd, a dangos eu hymroddiad i gyflawni’r nodau Llesiant.

Mae cyflenwi gwasanaethau cynhyrchu, prosesu a dosbarthu bwyd fel arfer yn arwain at yr effeithiau amgylcheddol canlynol:

  • Defnyddio adnoddau – ynni, dŵr a deunyddiau a ddefnyddir wrth gynhyrchu a phrosesu bwyd;
  • Deunydd pecynnu – ynni, dŵr a deunyddiau a ddefnyddir wrth gynhyrchu deunyddiau a nwyddau pecynnu;
  • Dosbarthu – allyrru carbon deuocsid (C02) a llygredd arall, trwy’r drafnidiaeth a ddefnyddir i gyflenwi’r gwasanaethau arlwyo.

Er mwyn cydnabod yr effeithiau hyn, gweithiodd WRAP gyda'r GCC i wreiddio gofynion cynaliadwyedd ar draws ei strategaeth gaffael.

Y broses dendro

Roedd tendr y fframwaith yn nodi gofynion penodol i ddarpar gyflenwyr eu harddangos:

  • Sut bydd y modd y cyflenwir nwyddau a gwasanaethau i dimau arlwyo’r sefydliadau cwsmer yn sicrhau bod gwastraff bwyd yn cael ei leihau;
  • Gweithdrefnau ar gyfer monitro ac adrodd ar berfformiad mentrau a mesurau i leihau effeithiau cynaliadwyedd;
  • Unrhyw arloesi sy'n cynnig y potensial i leihau effaith defnyddio adnoddau wrth ddarparu gwasanaethau.

Bydd disgwyl hefyd i ddarparwyr fframwaith gymryd camau tuag at ddarparu opsiynau pacio bwyd cynaliadwy, yn cynnwys:

  • Cynwysyddion dosbarthu y gellir eu hailddefnyddio;
  • Deunydd pecynnu sy'n cynnwys deunydd eilgylch;
  • Deunydd pecynnu y gellir ei ailgylchu/ei gompostio;
  • Gwasanaethau derbyn yn ôl ar gyfer deunydd pecynnu.

Adrodd yn y gadwyn gyflenwi

Wedi’i ysgogi gan y dymuniad i wella’n barhaus ac i adrodd ar berfformiad yn erbyn nodau lles, cyflwynwyd mesurau cynaliadwyedd i broses rheoli cytundeb y fframwaith.

Mae'r dangosyddion perfformiad allweddol (KPI) a ddatblygwyd i fonitro a gwerthuso perfformiad cynaliadwyedd dros oes y cytundeb fframwaith yn cynnwys:

  • Carbon cynhyrchu – allyriadau nwyon tŷ gwydr fesul kg o gynnyrch;
  • Carbon dosbarthu – allyriadau nwyon tŷ gwydr fesul milltir o ddanfon nwyddau;
  • Creu gwastraff – y gwastraff bwyd a gynhyrchir fesul kg o gynnyrch;
  • Y gwastraff bwyd na chaiff ei ailgylchu – fesul kg o gynnyrch;
  • Defnydd dŵr - fesul kg o gynnyrch;
  • Deunydd pecynnu – cyfran y cynnwys sy’n wastraff defnyddwyr wedi’i ailgylchu, fel cyfran o gyfanswm y deunydd pecynnu a ddefnyddir;
  • Cynnyrch cynaliadwy a chynnyrch Cymreig – fel cyfran o gyfanswm y cynnyrch a werthir.

Mae WRAP hefyd wedi gweithio gyda’r GCC i ddatblygu ‘adnodd KPI cynaliadwyedd’, i alluogi’r GCC i olrhain perfformiad cynaliadwyedd y cyflenwr ar hyd oes y fframwaith, ac adrodd yn erbyn dangosyddion y nodau Llesiant cenedlaethol.

Y gwersi a ddysgwyd

  • Mae ymgynghori yn ystod camau cynnar y broses gaffael yn sicrhau targedu’r blaenoriaethau cywir er mwyn rheoli’r effeithiau cynaliadwyedd perthnasol.
  • Mae hyrwyddo gofynion cynaliadwyedd o fewn manylebau tendro – rhai sy’n egluro’n glir pa effeithiau y mae’r gweithgaredd caffael yn ceisio eu cyflawni – yn rhoi eglurder i ddarpar gyflenwyr ynghylch y disgwyliadau perfformiad a’r deilliannau a geisir.
  • Mae diffinio set o feini prawf cynaliadwyedd a gytunwyd arnynt yn helpu i gyflawni amcanion strategol a deilliannau cynaliadwyedd.