Man working in dairy factory

Trawsnewid sgil-gynhyrchion cynnyrch llaeth

17th December 2018

Mae’r astudiaeth achos hon yn amlygu’r potensial i ychwanegu gwerth i sgil-gynhyrchion cynnyrch llaeth o’r broses o gynhyrchu olew menyn, menyn gloyw a menyn clir, gan eu troi’n gynnyrch ar gyfer y farchnad Bwyd Anifeiliaid Ifanc.

Ffeithiau Allweddol
Mae cryn alw am broteinau a brasterau o gynnyrch llaeth mewn amnewidion llaeth
Bydd y farchnad amnewidion llaeth fyd-eang yn cyrraedd USD 3.48 biliwn erbyn diwedd 2021
Mae cyfyngiadau ar anogwyr twf gwrth-microbig mewn bwyd anifeiliaid a’r cynnydd dulliau magu gwyddonol yn gyrru’r galw am fwyd amgen ar gyfer anifeiliaid

Crynodeb

Mae’r astudiaeth achos hon yn amlygu’r potensial i ychwanegu gwerth i sgil-gynhyrchion cynnyrch llaeth o’r broses o gynhyrchu olew menyn, menyn gloyw a menyn clir, gan eu troi’n gynnyrch ar gyfer y farchnad Bwyd Anifeiliaid Ifanc. Mae’r astudiaeth achos hefyd yn manylu ar y manylebau angenrheidiol ynghylch fformat, symiau ac ardystio. 

Fel arfer, caiff sgil-gynhyrchion o’r fath eu gwaredu neu, ar y gorau, eu defnyddio mewn bwyd anifeiliaid cyffredinol neu fel bwyd ar gyfer treulio anaerobig. Fodd bynnag, mae’r posibilrwydd o gyrraedd marchnadoedd ar gyfer bwyd anifeiliaid ifanc yn ffordd fwy arloesol a gwerthfawr o wneud defnydd o’r deunyddiau hyn. 

Mae ychwanegu gwerth – neu sefydlu gwerth, fel y caiff ei alw – o rai sgil-gynhyrchion fel amnewidyn llaeth ar gyfer lloeau a moch bach yn ymofyn trin mwy ar y sgil-gynhyrchion ond gall fod yn fwy manteisiol yn ariannol o ganlyniad i’r potensial am werth uwch ar y farchnad.

Cyflwyniad

Mae cynhyrchu olew menyn, menyn gloyw a menyn clir yn cynnwys  prosesu amrywiaeth eang o frasterau cynnyrch llaeth, yn cynnwys hufen maidd melys a menyn. Caiff y braster o’r deunydd crai hwn ei wahanu o’r cam hylifol i gynhyrchu’r cynnyrch. Mae llawer o brosesyddion sy’n trin cam hylifol y deunydd crai hwn fel sgil-gynnyrch, gwarged neu wastraff. Goblygiad hyn yw bod y deunydd yn cael ei waredu neu, ar y gorau, ei ddefnyddio mewn bwyd anifeiliaid cyffredinol neu fel porthiant ar gyfer treulio anaerobig. 

Er bod potensial gan y ddau opsiwn olaf i gynnig rhywfaint o ddychweliad ariannol, mae cyfleoedd mwy enillfawr i gael mwy fyth o werth o’r sgil-gynnyrch hynod ddefnyddiol hwn.

Yr sgil-gynnyrch?

Beth yw’r sgil-gynnyrch?

Yr enw ar sgil-gynnyrch y broses hon yw “serwm”. Mae wedi’i wneud o ddŵr yn bennaf (hyd at 80%). Mae’r serwm hefyd yn cynnwys lipidau (ffosffolipidau yn bennaf, hyd at 5.5%), proteinau (hyd at 5.5% – proteinau maidd yn bennaf, ond casein hefyd), siwgr (lactos, hyd at 10%) ac amrywiaeth o fwnau. Mae’n bwysig nodi bod y cynnwys ffosffolipidau tua 10 gwaith yr hyn sy’n bresennol yng ngholostrwm gwartheg a thua 20 gwaith yr hyn a geir mewn maidd melys crai. Mae’r cyfansoddiad hwn yn golygu y gallai’r serwm fod yn amnewidyn llaeth delfrydol mewn bwyd anifeiliaid ifanc.

A oes marchnad i’r cynnyrch?

Amcangyfrifir y bydd y farchnad amnewidion llaeth fyd-eang yn tyfu ar raddfa twf cyfansawdd blynyddol o 7.6% gyda chyfran amnewidion llaeth o’r farchnad yn cael ei ragamcan i gyrraedd USD 3.48 biliwn erbyn diwedd 2021. Yn Ewrop mae’r farchnad fwyaf yn y byd, gyda rhanbarthau allweddol yn cynnwys yr Almaen, y Deyrnas Unedig, Ffrainc, Sbaen a’r Eidal. Ewrop sy’n mynnu cyfran fwyaf y farchnad oherwydd mandad y Comisiwn Ewropeaidd ar leihau costau mewnbwn a gwella iechyd anifeiliaid yn gynnar yn eu hoes.

Mae cyfyngiadau ar ddefnydd anogwyr twf gwrth-microbig mewn bwyd anifeiliaid wedi dwysáu’r gwaith o chwilio am ddatrysiadau wedi’u seilio ar gysyniadau maethol. Gyrrwr arall yw’r cynnydd yn nefnydd dulliau gwyddonol o fagu da byw, o ganlyniad i foderneiddio’r diwydiant da byw.

Mae defnyddio amnewidion llaeth ar gyfer lloeau yn y Deyrnas Unedig ar gynnydd ac felly hefyd ar gyfer moch bach pan fo torllwythi mwy. Mae nifer o enwau blaenllaw yn y maes yn y Deyrnas Unedig a rhai enwau llai.

Manylion y bwyd

Caiff amnewidion llaeth eu teilwra, eu fformiwleiddio a’u cydbwyso’n fanwl. Cânt eu rheoleiddio o ran rheoli ansawdd ac mae angen achrediad statws bwyd anifeiliaid arnynt. Mae angen lefel uchel o wybodaeth dechnegol i gynhyrchu fformiwlâu effeithiol. Gwerthir bwyd ar gyfer da byw ifanc ar sail enw da’r brand, ac mae ffermwyr yn dibynnu ar frandiau dibynadwy o safon gan fod goroesiad, iechyd a thwf eu hanifeiliaid ifainc yn hanfodol.

Mae'r cynhyrchion hyn hefyd yn gofyn am gyfansoddiad cyson o gynnyrch, gyda rheolaeth gaeth i finimeiddio amrywiad. 

Defnyddir asidwyr ar y fferm i sefydlogi powdr llaeth anifeiliaid ifanc i lawr i pH 4.0 ar ôl ei gymysgu. Unrhyw is na hyn a bydd y lloeau yn osgoi’r llaeth. Mae angen rheolaeth microbig, ond os dilynir canllawiau hylendid FEMAS neu UFAS, bydd hyn yn sicrhau digon o gysondeb i’w ddefnyddio fel bwyd.

Mae cryn alw am broteinau a brasterau cynnyrch llaeth mewn amnewidion llaeth, sy’n gwneud y sgil-gynnyrch serwm yn fwyd delfrydol. Fodd bynnag, byddai angen ychwanegu mwnau, fitaminau a chydrannau eraill at y serwm i sicrhau ei fod yn gwbl addas. 

Fformat cynnyrch poblogaidd

Mae’r rhan helaeth o’r cynhyrchion a werthir i ffermwyr fel amnewidion llaeth yn dod fel powdr sych, a gan hwnnw mae’r siâr fwyaf yn y farchnad amnewidion llaeth fyd-eang. Mae hefyd yn dod i’r amlwg mai dyma fydd y cynnyrch a fydd yn tyfu’n gyflymaf dros y degawdau nesaf. Yn wahanol i amnewidion llaeth hylifol, mae amnewidion llaeth powdr yn gost effeithiol ac yn ddeniadol am eu bod yn hawdd i’w defnyddio, eu trin a’u storio. 

Amnewidion heb feddyginiaeth ynddynt sydd â’r siâr fwyaf o’r farchnad amnewidion llaeth fyd-eang, ond llaeth â meddyginiaeth yw’r rhan sy’n tyfu’n gyflymaf. Fodd bynnag, caiff y farchnad llaeth â meddyginiaeth ei rheoleiddio’n llym. 

Amnewidion llaeth sy'n deillio o gynnyrch llaeth sy’n cael eu hystyried yn ddelfrydol, gan fod system dreulio anifeiliaid ifanc wedi'i addasu i weithredu ar laeth. Maent yn fwy blasus iddynt na ffynonellau eraill. Dylai fod yn lliw hufen i liw tan golau, ansawdd heb lympiau a deunyddiau eraill. Dylai aroglau’r powdr fod yn blaen neu’n ddymunol. (Mae arogl llosgi’n arwydd o ddifrod gwres.)

Mae storio amnewidion llaeth lloeau yn bwysig. Rhaid ei becynnu’n iawn i gadw aer a gwlybaniaeth allan. 

Dylid ei selio mewn pecyn plastig dan wactod cyn ei amgáu mewn bag sy’n atal goleuni. Hyd yn oed gyda'r amddiffyniad hwn, mae ar ei orau o gael ei defnyddio o fewn chwe mis i’w brynu.

Mae powdwr o safon uchel yn cynnwys gwrthocsidydd i leihau dirywiad yn y braster yn ystod storio.

Gofynion rheoleiddiol

Mae cyfyngiadau wedi codi ar yr ystod o amnewidion llaeth sydd ar gael i ddatblygwyr fformiwla eu datblygu oherwydd y rheolaethau rheoleiddiol llym a osodwyd gan y llywodraeth ar ddefnyddio gwrthfiotigau. Yn ogystal, ni ellir cynhyrchu bwyd anifeiliaid heb gydsyniad y llywodraeth.

Bydd amnewidion llaeth yn destun archwiliad ac ardystiad annibynnol dan Gydffederasiwn y Diwydiannau Amaethyddol. Mae hyn yn wir am fwyd, bwydydd cymysg a sgil-gynhyrchion bwyd wedi’u prosesu. 

Gellir cyflawni’r ardystiad trwy’r Universal Feed Assurance Scheme (UFAS) a / neu’r Feed Materials Assurance Scheme (FEMAS). Mae’r broses yn cymryd rhwng tri a chwe mis. 

Yr unig ofyniad cyfreithiol ar gyfer labelu yw bod y cynhwysion yn cael eu rhestru yn ôl trefn cynhwysiant, gan ddechrau gyda’r mwyaf.

Y camau nesaf

Y camau nesaf o archwilio’r posibiliadau

Cynhaliodd WRAP Cymru drafodaethau gyda chynhyrchwyr bwyd anifeiliaid yng Nghymru i drafod y posibilrwydd o ddefnyddio’r serwm sy’n sgil-gynnyrch o gynhyrchu olew menyn, menyn gloyw a menyn clir. Roedd diddordeb mewn defnyddio’r serwm fel bwyd ar gyfer da byw ifanc os gellir ei gyflenwi yn y fformat iawn. Mewn rhai achosion, bydd mwy o ddiddordeb ynddo fel cynhwysyn bwyd cyffredinol yn ogystal ag ar gyfer y farchnad bwyd da byw ifanc.

Mae prif wneuthurwyr bwyd anifeiliaid y Deyrnas Unedig yn cynnwys Cargill, ForFarmers, Nestle Purina Petfood, a Volac. Yn y lle cyntaf, dylai busnesau sydd â diddordeb gychwyn y sgwrs gyda chwmnïau o’r fath, a dylai hynny eu harwain at gynnal dadansoddiad o’r serwm i ddeall ei union briodweddau. Byddai angen trafod manylion fformat a logisteg hefyd. 

Gallai marchnadoedd o’r fath fod eisiau cyfuno’r serwm gyda chydrannau gwerth ychwanegol eraill. Bydd hefyd angen cael ardystiad FEMAS a / neu UFAS. Unwaith y bydd yr wybodaeth ganddynt, yna bydd yn bosibl trafod gwybodaeth prisio fasnachol gyda’r marchnadoedd hyn.

Dylai cynhyrchwyr y sgil-gynnyrch hwn ymchwilio’r gost/budd o osod offer powdro ar y safle yn ogystal â’r potensial i brosesu deunydd o ffynonellau eraill i gynyddu’r cyfaint. Gall WRAP Cymru roi cefnogaeth i gael manylion cyflenwyr yr offer perthnasol. 

Mae allanoli’r sychu i gyfleuster trydydd parti yn opsiwn hefyd. Bydd yn hanfodol recriwtio arbenigwr sy’n meddu ar wybodaeth dechnegol a masnachol yn y farchnad hon, a gyda’r cynnyrch hwn, i lywio datblygiad y busnes hwn.